1. A ka kan ka kalaya dɔɔni dɔɔni baara fɔlɔ wagati la.
Ni u be baara kɛra ni dugukolo jukɔrɔla funteni ye, sannikɛlaw ka ɲi k’u janto dugukolo jukɔrɔla funteni na dɔɔni dɔɔni. O yɔrɔ la, yɔrɔ ka funteni ka kan ka to degere 18 ɲɔgɔn na . Sanni i k’a don, i ka dɔ fara siman dugukolo ka funteni kan dɔɔni dɔɔni ni degere 5 ye loon o loon fɔɔ a ka se degere 18 ɲɔgɔn ma . Aw k’o funteni mara tile saba fɔlɔw la aw donnin kɔ. Tile saba o kɔ, i be se ka dɔ fara funteni hakɛ kan i n’a fɔ i mako be min na, nka degere 5 dɔrɔn lo tile kɔnɔ.
N’i be baara kɛra ni dugukolo jukɔrɔla funteni ye i siɲɛ fɔlɔ la, i k’i janto a ka funteni la dɔɔni dɔɔni. Tile saba fɔlɔw la, i ka funteni caya dɔɔni dɔɔni: degere 18 tile fɔlɔ la, degere 25 tile filanan na, degere 30 tile sabanan na, ani tile naaninan dɔrɔn lo la i be se k’a lawuli ka se funteni hakɛ ma, o kɔrɔ, jii funteni degere 45 ani dugukolo sanfɛla funteni degere 28 -30 degere. Kana a ka kalaya joona joona, bari o be se ka kɛ sababu ye ka dugukolo fara ani ka yɛlɛma yɛlɛma sabu a be bonya.
Ni aw be dugukolo jukɔrɔla kalayalan lawuli tugun wagatijan kɔnɔ baara kɛnin kɔ, aw ka kalayako kɛcogo labato koɲuman i n’a fɔ fɔlɔ la.
2. Dugukolo sanfɛla funteni man kan ka caya kojugu;
A ka ɲi k’a lɔn ko n’an be baara kɛra ni dugukolo jukɔrɔla funteni ye, a sanfɛla funteni man kan ka tɛmɛ degere 28 kan ani jii bɔyɔrɔ ka funteni man kan ka tɛmɛ degere 45 kan. N’an be tɛmɛ o funteni hakɛ kan, o bena nɔɔ to dugukolo ka sii n’a ka baarakɛcogo kan. Denbaya fanba fɛ, so kɔnɔ funteni be degere 22 ɲɔgɔn na minkɛ, o be mɔgɔ lafiya kosɔbɛ ka ban nɛnɛ tuma na ani ni funteni be caya cogo bɛnnin na, o tɛna nɔɔ to dugukolo jukɔrɔla funteni baara kan.
3. Ni aw be dugukolo jukɔrɔla funteni datugu, aw k’aw janto ko nɛnɛ be kɛ dɔɔni dɔɔni;
Komi wagatiw be yɛlɛma ani wagati be gwanna, n’u mako tɛ dugukolo jukɔrɔ ka funteni la tugun, u ka ɲi k’a faga dɔɔni dɔɔni. Dugukolo fana ka ɲi ka nɛnɛ dɔɔni dɔɔni, a kana nɛnɛ yɔrɔnin kelen. Ni funteni be jigi joona, o fana bena nɔɔ to dugukolo ka sii kan.
4. Ni so janin lo kojugu, i ka miiri k’a jigi;
Nɛnɛ tuma na, yɔrɔ ka ja ani n’u be baara kɛ ni dugukolo jukɔrɔla funteni ye, dugukolo be to ka funteniba sɔrɔ, o kama a be se ka fara. O la, sotigiw ka ɲi ka so jigi walisa dugukolo kana pɛrɛn ani ka yɛlɛma.
O boonw labɛnni wagati la, aw kana dingɛw sɔgɔ wala ka pɛrɛnw don duguma walisa aw kana dugukolo jukɔrɔ ka funteni tiyow tiɲɛ, o be se ka kɛ sababu ye ka ji bɔ boon kɔnɔ ani ka dugukolo tiɲɛ. Ka fara o kan, komi dugumayɔrɔ ye funteni-bɔyɔrɔ ye, i kana fɛɛnw wala minanw bila a kan minw be se ka mɔgɔw masiri, ani i kana boonw lɔ minw kɔrɔtara, sabu o be se ka fiɲɛ bali ani ka funteni fanga dɔgɔya.
Komi dugukolo sanfɛla ka funteni ka ca dɔɔni, a ka fisa i kana minanw wala bɔgɔdaga minw fanin be jii la, i k’u bila duguma yɔrɔnin kelen nɛnɛ tuma na n’i be baara kɛra ni dugukolo jukɔrɔla funteni ye. Ni funteni tɛ kelen ye ani ni funteni be bonya ani ka yɛlɛma, o be se k’a to o minanw be fara, ani o be se ka kɛ sababu ye ka jii bonya.
Dugukolo jukɔrɔla funteni kɛra fɛn ye min be mɔgɔw lasun u ka boonw masiri, nka a ka ɲi ka jateminɛ kɛ koɲuman n’u y’u sugandi ani k’u don, sanko n’u y’u ladon, sabu dugukolo jukɔrɔla funteni be jateminɛ kɛ kosɔbɛ.
